PŁAZY (Amphibia), gromada zmienno cieplnych kręgowców wodno-lądowych (Vertebrata) obejmująca trzy rzędy - płazy bezogonowe (Salientia, Anura) obejmujące huczki (Pelobatidae), żabowate (Ranidae), ropuchowate (Bufonidae), ropuszkowate (Discoglossidae), rzekotkowate (Hylidae), płazy beznogie (Apoda, Gymnophiona), z jedyną rodziną marszczelcowatych (Caeciliidae) i płazy ogoniaste (Urodela, Caudata), obejmujące salamandrowate (Salamandridae), salamandry bezpłucne (Plethodontidae), syrenowate (Sirenidae), odmieńce (Proteidae) i inne - łącznie ponad 4300 gatunków. Wyodrębniły się pod koniec dewonu z form bliskich rybom trzonopłetwym (Crossopterygii) lub dwudysznym (Dipnoi). Płazy posiadają ciało pokryte nagą skórą - u osobników dorosłych skóra wyposażona jest w liczne gruczoły śluzowe oraz jadowe (np. ropuchowate, salamandrowate), a także komórki barwnikowe (zdolność zmiany ubarwienia), czasem także łuski kostne (u marszczelcowatych). Dzięki gruczołom śluzowym powierzchnia skóry jest stale wilgotna. Skóra płazów uczestniczy w wymianie gazowej, będąc uzupełnieniem oddychania płucnego. U niektórych gatunków oddychanie skórne pokrywa 50% zapotrzebowania organizmu na tlen, natomiast u wszystkich przez skórę jest wydalana znaczna część (CO2). U salamander bezpłucnych skóra zastępuje płuca.

Temperatura ciała płazów jest zmienna i zależy od temperatury otoczenia. Płazy należą do czworonogów. Kończyny i obręcze barkowe oraz miedniczne ukształtowane są tak jak u form lądowych. Większość gatunków płazów posiada dwie pary dobrze rozwiniętych odnóży. Odnóża przednie posiadają zwykle cztery, a tylne pięć palców. Czaszka o kształcie silnie spłaszczonym, połączona z pierwszym kręgiem szyjnym za pomocą dwóch kłykci. Zęby są prymitywne, a u wielu gatunków są zredukowane lub zupełnie nieobecne. Żebra nie tworzą klatki kostnej, często jest ich brak. Układ krwionośny z sercem zbudowanym z dwóch przedsionków i jednej komory. Narządem wydalniczym są pranercza (u larw przednercza). Narządy wzroku, słuchu i węchu dobrze rozwinięte.

Płazy jako pierwsze kręgowce przystosowały się do środowiska lądowego, lecz przez rozród pozostały związane ze środowiskiem wód słodkich. Składanie jaj (skrzeku) w galaretkowej otoczce i rozwój form larwalnych, a także ich przeobrażenie. Jedynie u nielicznych, ewolucyjnie wyżej rozwiniętych, rozwój nie wymaga wody, a odbywa się w ciele samicy - alpejska salamandra czarna (Salamandra atra). U kilku gatunków płazów ogoniastych występuje neotenia - aksolotl (Ambystoma mexicanum), odmieniec jaskiniowy (Proteus anguinus). Jaja, u większości gatunków, zapłodnione zostają zewnętrzne, u nielicznych gatunków wewnętrzne. Nieliczne gatunki płazów są jajożyworodne i rodzą kijanki lub młode już przeobrażone. Pokarm stanowią głównie bezkręgowce, większe polują także na drobne kręgowce. Pokarm połykany jest w całości. Żyją na wszystkich kontynentach za wyjątkiem Antarktydy. W klimacie umiarkowanym na okres zimy, w ciepłym zaś na okres suszy zapadają w stan odrętwienia (sen zimowy). Najliczniej występują na wilgotnych obszarach międzyzwrotnikowych, w tropikalnych rejonach Afryki, Azji, Ameryki Środkowej i Południowej. W górach spotykane do wysokości 4000 m n.p.m.

GADY (Reptilia), gromada kręgowców (Vertebrata), obejmująca współcześnie około 6500 tysiąca gatunków. Są to zwierzęta przystosowane do życia na lądzie. Występują tu gatunki jajorodne, jajożyworodne i żyworodne, nie przechodzą przeobrażenia. Rozwój zarodkowy związany z wytworzeniem błon płodowych - z tego względu, razem z ptakami i ssakami łączy się je w grupę owodniowców. Skóra sucha, z bardzo małą liczbą gruczołów. Pokryta jest łuskami, tarczkami lub płytkami rogowymi, chroniącymi przed nadmiernym parowaniem, pełnią także funkcje obronne i lokomotoryczne. U niektórych płytki kostne wraz z kośćmi szkieletu i tarczkami rogowymi tworzą pancerz. Czaszka całkowicie skostniała. Zęby - u żółwi zastąpione przez rogowe listwy dobrze rozwinięte, u nielicznych gatunków osadzone w zębodołach. Niektóre węże i jaszczurki posiadają zęby jadowe. Dobrze wykształcone żebra, w odcinku piersiowym tworzą klatkę piersiową, u większości gadów obręcz miedniczna jest masywna, zamknięta. Kończyny pięciopalczaste, zakończone pazurami.

Płuca gadów workowate. Serce zbudowane z przedsionków i dwóch komór, oddzielone niepełną przegrodą - u krokodyli całkowitą. Gady są rozdzielnopłciowe, zapłodnienie następuje wewnątrz organizmu. Młode wylęgają się z jaj składanych do ziemi, u gatunków jajożyworodnych rozwijają się w drogach rozrodczych samicy. Dobrze rozwinięte zmysły zarówno wzroku, słuchu jak i równowagi. Niektóre posiadają także dobrze rozwinięte zmysły chemiczne i dotykowe. Mięsożerne, niektóre żółwie i jaszczurki także roślinożerne. Mieszkają w bardzo różnorodnych środowiskach, głównie w ciepłych i gorących obszarach całego świata. W strefach umiarkowanych zapadają w sen zimowy. W Polsce wszystkie gatunki oprócz żmij są pod ochroną. Gady współczesne dzielą się na cztery rzędy - hatterie, ryjogłowe (Sphaenodon punctatus) z jednym gatunkiem, żółwie (Testudines, Chelonia) z 244 gatunkami, łuskoskórne (Squamata) z około 6240 gatunkami i krokodyle (Crocodylia) z 21 gatunkami. W Europie żyją tylko żółwie i łuskoskórne.